Wat is de tin whistle?
De tin whistle is een kleine, eenvoudige fluit: een metalen buisje met een mondstuk bovenaan en zes gaten voor je vingers. Hij is licht, past in je broekzak en is een van de geliefdste instrumenten in de traditionele Ierse muziek.
Hoe hij klinkt
De tin whistle werkt als een blokfluit. In het mondstuk stuurt een smal kanaaltje je adem naar een scherpe rand. De lucht splitst zich op die rand en laat de lucht in de buis trillen, en dat is de toon. Je hoeft je lippen helemaal niet op een bijzondere manier te houden: je blaast gewoon, zachtjes.
Dek alle zes de gaten af en je speelt de laagste toon. Til je vingers een voor een op, van onderen af, en de tonen klimmen een toonladder op. Blaas met dezelfde vingers iets harder en je speelt dezelfde toonladder een octaaf hoger. Twee octaven uit zes gaten en je adem.
Stemmingen
Er zijn whistles in veel stemmingen, genoemd naar hun laagste toon. Verreweg de meest gebruikte is de D-whistle: daarop speel je bijna alle Ierse melodieën, en daarmee begint bijna iedereen.
Er zijn ook low whistles, veel langer, met een diepere, zachtere stem. Ze zijn prachtig, maar hun gaten zijn lastiger te bereiken voor kleine handen.
Veel namen
Tin whistle, penny whistle, Irish whistle en in het Iers feadóg stáin: het zijn allemaal namen voor hetzelfde kleine instrument. De whistles van nu zijn van messing, aluminium, nikkel of plastic, en het mondstuk is vaak van plastic.
Waar hij vandaan komt
Eenvoudige fluitjes van bot, hout en riet zijn heel oud en bestaan overal ter wereld. De tin whistle zoals wij hem kennen wordt meestal toegeschreven aan Robert Clarke, die in de jaren 1840 in Engeland fluitjes ging maken van blik, een nieuw en goedkoop materiaal. Ze kostten bijna niets, en zo bleef de naam penny whistle hangen, het fluitje van een penny.
Omdat hij goedkoop en makkelijk mee te nemen was, reisde de whistle overal met mensen mee. In Ierland werd hij een deel van de muziek voor dansen en sessions. In Zuid-Afrika was hij in de jaren vijftig de stem van kwela, een vrolijke straatmuziek.
Waarom hij bij een kind past
De eerste toon op de whistle komt makkelijk, dus een kind kan al in de eerste minuut muziek maken. En omdat hij zachte adem vraagt, leert hij ook luisteren: zachte lucht zingt, harde lucht piept, en het oor leert het verschil.